Ako čitanje Fjodora Dostojevskog ostavlja snažan utisak, to je često zbog njegovog interesa za unutrašnje sukobe, moralnu ambivalentnost, osjećaj krivice, vjeru, sumnju i psihološku rascijepljenost pojedinca. Iako je njegov opus književni, sličan pogled na čovjeka može se pronaći i u određenim filmskim ostvarenjima.
Filmovi u nastavku ne adaptiraju direktno Dostojevskog i njegova djela, ali se bave temama koje su mu bliske: etikom postupaka, unutrašnjim monologom, izolacijom, sukobom ideala i stvarnosti te odnosom pojedinca prema društvu. Upravo zbog toga se često navode kao naslovi koji rezoniraju s čitateljima Dostojevskog.
Andrei Rublev (1966), režija: Andrej Tarkovski
Film Andrei Rublev iz 1966. godine, u režiji Andreja Tarkovskog, prikazuje život istoimenog ruskog ikonopisca u Rusiji 15. stoljeća. Struktura filma sastoji se od niza epizoda koje prate Rubljeva tokom različitih historijskih i ličnih iskušenja, bez klasične linearne naracije.
Kroz njegovu šutnju, sumnju i povremeno povlačenje iz svijeta, film se bavi pitanjima vjere, nasilja, odgovornosti umjetnika i duhovne krize. Fokus nije na historijskoj biografiji, već na unutrašnjem stanju lika i njegovom odnosu prema grijehu, tišini i stvaranju.
Taxi Driver (1976), režija: Martin Scorsese
Film Taxi Driver iz 1976. godine, koji je režirao Martin Scorsese, prati Travisa Bicklea, usamljenog ratnog veterana koji radi kao noćni taksista u New Yorku. Radnja je ispričana kroz njegovu subjektivnu perspektivu, uključujući unutrašnje monologe i dnevničke zapise.
Travisova izolacija, rastuće nepovjerenje prema društvu i osjećaj moralne misije postupno ga vode ka nasilju. Film se bavi pitanjima lične pravde, moralne konfuzije i granice između samoproglašene odgovornosti i destruktivnog ponašanja.
My Friend Ivan Lapshin (1984), režija: Aleksej German
Sovjetski film My Friend Ivan Lapshin iz 1984. godine, u režiji Alekseja Germana, smješten je u mali provincijski grad tokom tridesetih godina 20. stoljeća. Priča prati policijskog istražitelja Ivana Lapšina kroz njegov profesionalni i privatni život.
Film prikazuje svakodnevicu ispunjenu moralnim kompromisima, političkom napetošću i ličnim razočaranjima. Kroz Lapšinov lik i njegove odnose s drugima, naglasak je stavljen na unutrašnje dileme i osjećaj odgovornosti u sistemu koji ne ostavlja mnogo prostora za individualni izbor.
Pickpocket (1959), režija: Robert Bresson
Film Pickpocket iz 1959. godine, u režiji Roberta Bressona, prati Michela, mladića koji se bavi džeparenjem i istovremeno razvija ideju vlastite izuzetnosti. Njegovi postupci prikazani su hladno i precizno, bez emocionalnog naglašavanja.
Kroz minimalistički stil i strogu kontrolu forme, film se bavi temama izolacije, krivice i mogućnosti iskupljenja. Michelov unutrašnji konflikt razvija se postepeno, kroz šutnju i ponavljanje radnji, a ne kroz otvorene ispovijesti.
The Structure of Crystal (1969), režija: Krzysztof Zanussi
Poljski film The Structure of Crystal iz 1969. godine, koji je režirao Krzysztof Zanussi, prati mladog fizičara koji dolazi u posjetu bivšem kolegi u ruralni kraj. Njihovi razgovori otvaraju pitanja profesionalnih ambicija, etike i ličnih izbora.
Film se odvija bez dramatičnih zapleta, oslanjajući se na dijalog i suptilne sukobe ideja. Fokus je na unutrašnjem preispitivanju likova i njihovom odnosu prema uspjehu, istini i ličnoj odgovornosti.
The Day a Pig Fell into the Well (1996), režija: Hong Sang-soo
Film The Day a Pig Fell into the Well iz 1996. godine, u režiji Hong Sang-sooa, isprepliće priče četiri lika čiji su životi obilježeni neuspjelim odnosima, frustracijama i emocionalnom prazninom. Radnja se razvija kroz svakodnevne situacije i dijaloge.
Likovi su prikazani bez idealizacije, u stalnom sukobu između želja i stvarnosti. Film se bavi posljedicama ličnih odluka, osjećajem krivice i nemogućnošću da se izbjegne odgovornost za vlastite postupke.
Winter Sleep (2014), režija: Nuri Bilge Ceylan
Film Winter Sleep iz 2014. godine, koji je režirao Nuri Bilge Ceylan, prati bivšeg glumca Ajdina koji vodi mali hotel u Kapadokiji. Kroz njegove odnose sa suprugom, sestrom i lokalnim stanovništvom, film razvija složenu mrežu sukoba.
Dugi dijalozi i tišina koriste se za istraživanje moralne nadmoći, samoprevare i nesposobnosti istinskog razumijevanja drugih. Film se ne bavi spoljašnjim događajima, već unutrašnjim stanjima likova i njihovim neizgovorenim konfliktima.
